กติกาบาสเกตบอล และการนับคะแนนแบบเข้าใจง่ายสำหรับมือใหม่

สำหรับมือใหม่ที่อยากเริ่มดูหรือเล่นบาสเกตบอล การเข้าใจ กติกาบาสเกตบอล และการนับคะแนนบาสเกตบอล คือก้าวแรกที่จะทำให้คุณอินกับเกมได้เต็มที่ครับ

ในบทความนี้ผมได้รวบรวมพื้นฐานสำคัญทั้งหมดมาอธิบายให้อย่างเป็นขั้นตอน เรียบง่าย และกระชับ ต่อให้ไม่มีพื้นฐานเลย ก็สามารถเข้าใจและสนุกไปกับบาสเกตบอลได้ทันทีครับ

กติกาบาสเกตบอลเบื้องต้น 

กติกาบาสเกตบอล มาตรฐานสากลกำหนดโดยองค์กร FIBA และถูกนำไปปรับใช้ในลีกต่างๆ ทั่วโลก รวมถึง NBA ซึ่งมีรายละเอียดบางส่วนที่แตกต่างกันเล็กน้อย แต่โครงสร้างหลักยังคงเหมือนกันทุกระดับ

อ้างอิง: klook

จำนวนผู้เล่น

บาสเกตบอลเป็นกีฬาประเภททีมที่แข่งขันกันโดยมีเป้าหมายในการโยนลูกบอลให้ลงห่วงของฝ่ายตรงข้ามเพื่อทำคะแนน โดยแบ่งการเล่นและหน้าที่ของผู้เล่นตามรูปแบบสนามและการแข่งขันดังนี้ครับ

• บาสเกตบอล 5 คน (Standard 5v5) แต่ละทีมจะมีผู้เล่นในสนาม 5 คน และมีผู้เล่นสำรองคอยเปลี่ยนตัวได้ตลอดเวลา
• บาสเกตบอล 3×3 (Half-court) เป็นการแข่งขันแบบครึ่งสนาม ใช้ผู้เล่นในสนามฝ่ายละ 3 คน (มีสำรอง 1 คน)

บาสแข่งกี่นาที และบาสเล่นกี่ควอเตอร์

บาสเกตบอลแข่งขันทั้งหมด 4 ควอเตอร์ (ยกเว้นลีก NCAA มหาวิทยาลัยสหรัฐฯ ที่แข่ง 2 ครึ่ง) โดยจำนวนเวลาต่อควอเตอร์และเวลารวมทั้งหมดขึ้นอยู่กับรูปแบบการแข่งขัน ดังนี้ครับ

• FIBA (สากล / โอลิมปิก / ไทย): แข่ง 4 ควอเตอร์ ควอเตอร์ละ 10 นาที (เวลารวมในเกม 40 นาที)
• NBA (สหรัฐอเมริกา): แข่ง 4 ควอเตอร์ ควอเตอร์ละ 12 นาที (เวลารวมในเกม 48 นาที)
• การต่อเวลา (Overtime): หากจบ 4 ควอเตอร์แล้วคะแนนเสนอเท่ากัน จะต่อเวลาควอเตอร์ละ 5 นาที ไปเรื่อยๆ จนกว่าจะรู้ผลแพ้ชนะ

หมายเหตุ: บาสเกตบอลใช้นาฬิกาแบบหยุดเดินเมื่อลูกตาย ทำให้เวลาจริงที่ใช้แข่งจนจบแมตช์จะอยู่ที่ประมาณ 2 – 2.5 ชั่วโมง

การเริ่มเกมและการครองบอล

เกมเริ่มต้นด้วยการ Jump Ball หรือการโยนลูกกลางสนาม กรรมการโยนบอลขึ้นกลางอากาศแล้วให้ตัวแทนแต่ละทีมกระโดดแย่งกัน 

ทีมที่แย่งได้ก่อนจะเป็นฝ่ายครองบอลและเริ่มเล่นก่อน จากนั้นการครองบอลจะสลับกันในควอเตอร์ถัดไป

Traveling การเดินหรือวิ่งถือบอล

Traveling หรือที่แฟนบาสไทยมักเรียกว่า Walking คือการที่ผู้เล่นเคลื่อนที่ไปข้างหน้าโดยถือบอลโดยไม่เลี้ยง หรือก้าวเท้าเกินกว่าที่กติกากำหนดหลังจากหยุดเลี้ยงแล้ว ผู้เล่นที่ถือบอลอยู่และต้องการเคลื่อนที่จะต้องเดาะบอลกับพื้นตลอดเวลาขณะเดิน

โดยทั่วไป หลังหยุดเลี้ยงผู้เล่นจะก้าวได้ประมาณ 2 ก้าวก่อนต้องส่งหรือชู้ต หากเกินจากนั้นจะถูกจับ Traveling และเสียบอลให้ฝ่ายตรงข้าม

Double Dribble การเลี้ยงบอลผิดกติกา

Double Dribble หมายถึงการเลี้ยงบอลโดยใช้มือทั้ง 2 ข้างพร้อมกัน หรือการหยุดเลี้ยงแล้วเริ่มเลี้ยงอีกครั้งโดยไม่ได้ส่งหรือชู้ตบอลไปก่อน สิ่งนี้ถือว่าผิด กติกาบาสเกตบอล และทำให้ฝ่ายตรงข้ามได้ครองบอลแทน

สำหรับมือใหม่ Double Dribble มักเกิดขึ้นเพราะยังควบคุมการหยุดเลี้ยงไม่ดีพอ หรือตกใจเมื่อถูกป้องกัน การฝึกเลี้ยงบอลให้คล่องตั้งแต่ต้นจะช่วยลดโอกาสผิดกติกาข้อนี้ได้มาก

อ้างอิง: BossPE30

กติกาด้านเวลาที่ส่งผลต่อจังหวะเกม

นอกเหนือจากฟาวล์และการเลี้ยงบอล ยังมีกติกาด้านเวลาที่ส่งผลโดยตรงต่อจังหวะเกมและกลยุทธ์ของแต่ละทีม การรู้จักกติกาเหล่านี้จะช่วยให้เข้าใจการตัดสินใจของโค้ชและผู้เล่นได้ดีขึ้นมาก

Shot Clock กฎ 24 วินาที

Shot Clock คือกติกาที่กำหนดให้แต่ละทีมต้องยิงบอลให้ถูกห่วงภายใน 24 วินาทีหลังได้ครองบอล หากหมดเวลาแล้วยังไม่ได้ยิง บอลจะตกเป็นของฝ่ายตรงข้ามทันที 

กติกานี้ถูกนำมาใช้ใน NBA ตั้งแต่ปี 1954 เพื่อป้องกันไม่ให้ทีมที่นำสกอร์ถ่วงเวลาโดยไม่โจมตี

กฎ 8 วินาทีและ 3 วินาที

กฎ 8 วินาทีกำหนดให้ทีมที่ครองบอลต้องนำบอลข้ามแดนกลางสนามมายังฝั่งโจมตีภายใน 8 วินาที 

ส่วนกฎ 3 วินาทีห้ามผู้เล่นฝ่ายรุกยืนอยู่ในเขตใต้แป้นของฝ่ายตรงข้ามนานเกิน 3 วินาทีต่อเนื่อง หากทำผิดทั้ง 2 กรณี บอลจะตกเป็นของฝ่ายตรงข้าม

การนับคะแนนบาสเกตบอลแบบมาตรฐาน

อ้างอิง: ไทยรัฐ

ตารางด้านล่างสรุป การนับคะแนนบาสเกตบอล ทั้ง 3 ประเภทไว้อย่างชัดเจน

กรณีที่ยิงลงห่วงแต่ไม่นับคะแนน

ตามกติกาบาสเกตบอล หากผู้เล่นยิงลงห่วงทีมตัวเองโดยตั้งใจจะไม่นับคะแนนและถือว่าผิดกติกา หากมีฟาวล์ก่อนปล่อยบอล คะแนนจะไม่ถูกนับและได้ลูกโทษแทน 

ส่วนกรณี Goaltending คือการไปแตะบอลขณะอยู่เหนือห่วง จะนับเป็นคะแนนให้ฝ่ายรุกทันที

การนับคะแนนในช่วงต่อเวลาพิเศษ

การนับคะแนนบาสเกตบอล ในช่วงต่อเวลาพิเศษยังคงใช้ระบบเดิมทุกประการ ทั้ง 2 คะแนน 3 คะแนน และลูกโทษ ความแตกต่างมีเพียงระยะเวลาที่สั้นลงเหลือ 5 นาทีต่อรอบ 

และทีมใดที่นำสกอร์เมื่อหมดเวลาจะเป็นผู้ชนะ หากยังเสมออยู่ก็จะต่อเวลาเพิ่มไปเรื่อยๆ จนกว่าจะมีผู้ชนะ

ลูกโทษและเงื่อนไขการได้รับสิทธิ์ยิง

ลูกโทษ (Free Throw) คือการยิงจากเส้นโทษเมื่อผู้เล่นถูกฟาวล์ขณะชู้ต โดยไม่มีผู้เล่นฝ่ายตรงข้ามขัดขวาง จำนวนลูกโทษที่ได้รับขึ้นอยู่กับว่าถูกฟาวล์ขณะยิงในโซนไหน

ถ้าถูกฟาวล์ในเขต 2 คะแนนและไม่ลงห่วง ได้ 2 ครั้ง, ถ้าลงห่วงแล้วได้คะแนนพร้อมอีก 1 ครั้ง, และถ้าถูกฟาวล์ขณะยิง 3 แต้มและไม่ลง ได้ 3 ครั้ง

ประเภทของฟาวล์

ฟาวล์เป็นส่วนสำคัญของ กติกาบาสเกตบอล ที่กำหนดขอบเขตการสัมผัสร่างกายระหว่างผู้เล่น โดยแบ่งออกเป็นหลายประเภทตามลักษณะของการกระทำ ซึ่งแต่ละประเภทมีบทลงโทษต่างกัน

Personal Foul ฟาวล์พื้นฐานที่พบบ่อยที่สุด

Personal Foul คือฟาวล์ส่วนตัวที่เกิดจากการปะทะร่างกายกับคู่แข่ง เช่น ตีแขน ผลัก หรือเกาะตัว ผู้เล่นจะถูกจำกัดฟาวล์ได้ประมาณ 5 ครั้ง (FIBA) หรือ 6 ครั้ง (NBA) ก่อนถูกไล่ออก

หากทีมทำฟาวล์รวมเกินกำหนดในแต่ละควอเตอร์ ฝ่ายตรงข้ามจะได้ยิงลูกโทษ แม้จะไม่ได้เกิดขณะชู้ตก็ตาม

Technical Foul และ Flagrant Foul

Technical Foul คือฟาวล์จากพฤติกรรมไม่เหมาะสม เช่น โต้เถียงกรรมการหรือใช้คำพูดไม่สุภาพ โทษคือฝ่ายตรงข้ามได้ 1 ลูกโทษและครองบอลต่อ

Flagrant Foul คือฟาวล์รุนแรงที่อาจทำให้บาดเจ็บ แบ่งเป็น 2 ระดับ โดยระดับ 2 จะถูกไล่ออกจากเกมทันที และฝ่ายตรงข้ามได้ 2 ลูกโทษพร้อมครองบอล

อ้างอิง: meephorn

บทสรุป

กติกาบาสเกตบอลและการนับคะแนนไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่หลายคนคิด หากค่อย ๆ ทำความเข้าใจเป็นส่วนๆ ตั้งแต่จำนวนผู้เล่น วิธีทำคะแนน รูปแบบฟาวล์ ไปจนถึงกฎเกี่ยวกับเวลา ซึ่งทั้งหมดถูกกำหนดขึ้นเพื่อให้การแข่งขันมีความยุติธรรมและสนุกสำหรับทุกทีม 

เมื่อเข้าใจกติกาชัดเจนมากขึ้น ก็จะช่วยให้ทั้งการชมและการเล่นบาสเกตบอลสนุกและเข้าใจเกมได้ดียิ่งขึ้นในทุกระดับการแข่งขัน